Ka taea e te kohiwi 31,000-tau te pakeke e whakaatu ana i te pokanga matatini o mua ka taea te tuhi i te hitori!

E ai ki te kitenga kua tino mohio nga tangata o mua ki nga mahi pokanga uaua, me te mohiotanga mo te tinana i tua atu i o tatou whakaaro.
Ka taea e te kohiwi 31,000-tau te pakeke e whakaatu ana i te pokanga matatini o mua ka taea te tuhi i te hitori! 1

E ai ki nga kaitoi korero me nga tohunga whaipara tangata, he mea ngawari nga tangata o mua, he mohoao, he iti nei te mohio ki te aoiao me te rongoa. I tino whakaponohia na te pikinga o nga taone nui o Kariki me te Emepaea o Roma i ahu whakamua ai te ahurea tangata ki te whakauru i a ia ano ki nga mea penei i te koiora, te anatomy, te huaota, me te matū.

Waimarie mo nga wa o mua, ko nga kitenga tata nei e whakaatu ana he teka tenei whakapono kua roa nei mo te "Stone Age". Kei te puta mai nga taunakitanga mai i nga wa katoa o te ao e kii ana i nga mohiotanga matatau mo te anatomy, te ahupūngao, tae atu ki te pokanga i mua ake i te whakaaro o mua.

E ai ki tetahi roopu whaipara tangata no Ahitereiria me Initonesia, i puta mai i tetahi ana mamao o Initonia nga taunakitanga moata mo te pokanga i roto i te koiwi 31,000-tau kua ngaro tona waewae maui o raro, me te whakaaro ano ki te hitori o te tangata. I korerotia e nga kaiputaiao nga kitenga i roto i te retaata Nature.

Ka taea e te kohiwi 31,000-tau te pakeke e whakaatu ana i te pokanga matatini o mua ka taea te tuhi i te hitori! 2
I tutuki nga tohunga whaipara tangata o Ahitereiria me Inia ki runga i nga kōiwi kōiwi o te rangatahi kaihopu-kohi, i tapahia tona waewae o raro e te taote tohunga mohio 31,000 tau ki muri. © Whakaahua: Tim Maloney

I kitea e te roopu o nga iwi o Ahitereiria me Inia nga toenga o tetahi momo tangata hou i East Kalimantan, Borneo, i a ia e keri ana i te ana kotakota i te tau 2020 ki te rapu toi toka tawhito.

Ko te kitenga ko te taunakitanga o te motuhanga pokanga tuatahi e mohiotia ana, i mua i nga kitenga o etahi atu mahi rongoa uaua puta noa i Eurasia i nga tekau mano tau.

I whakatauhia e nga kaiputaiao he 31,000 tau te pakeke o te toenga ma te ine i nga tau o te niho me te parataiao nehu ma te whakamahi i te radioisotope dating.

Ko te tapahi i te waewae he maha nga tau i mua i te nehu ka tupu te tipu o te waewae maui o raro, e ai ki te tirohanga a te palaeopathological.

Ko te tohunga whaipara tangata a Dr Tim Maloney, he hoa rangahau i te Whare Wananga o Griffith o Ahitereiria nana i whakahaere te keri, i kii he "moemoea kua tutuki."

Ka taea e te kohiwi 31,000-tau te pakeke e whakaatu ana i te pokanga matatini o mua ka taea te tuhi i te hitori! 3
Tirohanga ki te keri whaipara tangata i te ana o Liang Tebo i keria te kōiwi koiwi 31,000 tau te pakeke. © Whakaahua: Tim Maloney

Ko te roopu whaipara tangata tae atu ki nga kaiputaiao mai i te Institution for Archaeology and Conservation i Initonia e tirotiro ana i nga putunga ahurea tawhito i te kitenga i tetahi urupanga ma nga tohu kohatu i te whenua.

I kitea e ratou nga toenga o tetahi taitamariki kirehe mohoao me te tumu kua ora i te mea kua motu tona waewae maui me tona waewae i muri i nga ra 11 o te keri.

Ko te tumu ma i tohu ko te whakaora na te tapahi i te mea he aitua, he whakaeke kararehe ranei, e ai ki a Maloney.

E ai ki a Maloney, i ora tonu te kaiwhaiwhai i roto i te ngahere ngahere i te mea he tamariki me te pakeke kua mutu te mate, a ehara i te mea he mahi whakamiharo tenei, engari he mea tino nui ki te rongoa. Ko tana tumu, e kii ana ia, kaore he tohu o te mate, o te pakaruhanga rereke ranei.

Ko nga tohunga whaipara tangata e mahi ana i te ana o Liang Tebo i te rohe mamao o Sangkulirang-Mangkalihat o East Kalimantan. Whakaahua: Tim Maloney
Ko nga tohunga whaipara tangata e mahi ana i te ana o Liang Tebo i te rohe mamao o Sangkulirang-Mangkalihat o East Kalimantan. © Whakaahua: Tim Maloney

I mua i tenei kitenga, i kii a Maloney e tata ana ki te 10,000 tau ki muri, i whakaponohia he whiunga mate kore e taea te tapahi, tae noa ki te pai ake o nga mahi pokanga na te nui o nga hapori ahuwhenua kua tau.

Ko te anga kōiwi tawhito i kitea i Parani i te 7,000 tau te roa, ko nga taunakitanga tawhito rawa atu mo te tapahi angitu. Kua ngaro tona ringa maui mai i te tuke ki raro.

Ka taea e te kohiwi 31,000-tau te pakeke e whakaatu ana i te pokanga matatini o mua ka taea te tuhi i te hitori! 4
Ko te waewae maui o raro kua tapahia e te kōiwi koiwi. © Whakaahua: Tim Maloney

I kii a Maloney i mua i tenei kitenga, he rereke te hitori o te wawaotanga rongoa me te matauranga tangata. E tohu ana kua mohio nga tangata o mua ki nga mahi pokanga uaua e ora ai tenei tangata i muri i te tangohanga o te waewae me te waewae.

Me tino mohio te taote taima kohatu mo te tinana, tae atu ki nga uaua, nga oko me nga uaua, kia kore ai e mate te toto me te mate. Ko te mahi angitu i kii i etahi ahua o te tiaki kaha, tae atu ki te whakakore i nga mate i muri i te mahi.

Hei kii, ko tenei kitenga whakamiharo he tirohanga whakamiharo ki nga wa o mua ka homai he tirohanga hou mo te kaha o nga tangata o mua.

Emeritus Prof Matthew Spriggs o te Australian National University School of Archaeology and Anthropology, kaore nei i uru ki te rangahau, i kii ko te kitenga "he tuhi nui mo o tatou hitori o nga momo" "e tohu ana ano he mohio o tatou tupuna penei i a tatou. , me te kore ranei o nga hangarau e mau ana tatou i tenei ra”.

I kii a Spriggs ehara i te mea miharo ka taea e nga tangata o te ao kohatu te mohio ki nga mahi o roto o nga kararehe whakangote na roto i te hopu manu, me te whai maimoatanga mo te mate me te whara.

I tenei ra, ka taea e tatou te kite ko tenei tangata o mua o te ana o Inia i mahi i etahi momo pokanga uaua tata ki te 31,000 tau ki muri. Engari kaore e taea e matou te whakapono. He tohu tenei i mohio nga tangata o mua ki te tinana me te rongoa i tua atu i ta matou i whakaaro ai. Heoi, i noho tonu te patai: i pehea te whiwhinga o aua matauranga?

He mea ngaro tonu tae noa ki tenei ra. Akene kare pea tatou e mohio i pehea i whiwhi ai nga tangata o mua o te ao kohatu i o raatau mohiotanga. Engari ko tetahi mea e tino mohio ana, kua tuhia ano e tenei kitenga nga hitori e mohio ana tatou.

Tuhinga o mua
Dropa iwi manene Himalayas

Ko te iwi Dropa ngaro o te maunga teitei o Himalayas

Tuhinga Panuku
Ko nga rua ahua whetu o mua i kitea i Volda: He tohu mo te miihini tino matatau? 5

Ko nga rua ahua whetu o mua i kitea i Volda: He tohu mo te miihini tino matatau?