I haere tonu te Rapuui Society i muri i te ngaherehere o te moutere o te Aranga

I haere tonu te Rapuui Society i muri i te ngaherehere o te moutere 1 o te Aranga
I tiimata te iwi Rapa Nui ki te kohatu puia, te whakairo i te Moai, nga whakapakoko monolithic i hangaia hei whakanui i o raatau tupuna. I whakanekehia e raatau nga kohatu kohatu nunui — i te toharite 13 putu te teitei me te 14 tana-ki nga momo huihuinga huri noa i te motu, he mahi e hiahiatia ana mo etahi ra me nga taane maha.

Ko te Kairangahau a Jared Diamond i roto i tana pukapuka Tiango (2005), i kii ko te tangohanga o nga otaota me te kiore i te tangata ka kaha te horo, he iti rawa nga rauemi me nga kai, ana, te hingatanga o te Rapanui Society of Easter Island - he whakapae e whakapono ana te nuinga o nga kairangahau auraki.

I haere tonu te Rapuui Society i muri i te ngaherehere o te moutere 2 o te Aranga
I tiimata te iwi Rapa Nui ki te kohatu puia, te whakairo i te Moai, nga whakapakoko monolithic i hangaia hei whakanui i o raatau tupuna. I whakanekehia e raatau nga kohatu kohatu nunui — i te toharite 13 putu te teitei me te 14 tana-ki nga momo huihuinga huri noa i te motu, he mahi e hiahiatia ana mo etahi ra me nga taane maha.

Engari he rangahau hou mo te Prehistory of Easter Island (Rapa Nui) i whakahaerehia e tetahi roopu putaiao o te ao me nga tohunga whaipara tangata mai i te Moesgaard Museum i Aarhus, Denmark; te Whare Waananga o Kiel, i Tiamana, me te Whare Wananga o Pompeu Fabra o Barcelona, ​​i Spain, kua kitea etahi mea i waho o te huarahi. I etahi waahanga o te moutere, i kitea e ratau nga urupa tawhito e pupuri ana i nga tohu o te kara whero ki roto.

Ko nga korero hou i whakaatuhia e tenei rangahau, i whakaputaina i roto i te pukapuka Te Holocene, e kii ana ko nga korero mo te hinganga o Rapanui i penei ke atu. E kii ana nga Kairangahau ko te hanga i nga karakara whero he mea nui ki te oranga ahurea o nga taangata o Pascua ahakoa nga rereketanga nui o te rauropi me te taiao.

I te 1722 i te, i te Ratapu Aranga, i kitea e te Tiamana Tamariki a Jacob Roggeveen te motu. Ko ia te Pakeha tuatahi i kite i tenei moutere hihiri. I whakaarohia e Roggeveen me tana roopu he 2,000 ki te 3,000 nga kainoho o te motu. Te ahua, i kii nga kairangahau i te tokoiti me te iti o nga kainoho i te roanga o nga tau, tae noa ki te mutunga, ka heke te taupori ki te iti iho i te 100 i roto i etahi tekau tau. I tenei wa, e kiia ana ko te taupori o te moutere tata ki te 12,000 kei tona tihi.
I te 1722 i te, i te Ratapu Aranga, i kitea e te Tiamana Tamariki a Jacob Roggeveen te motu. Ko ia te Pakeha tuatahi i kite i tenei moutere hihiri. I whakaarohia e Roggeveen me tana roopu he 2,000 ki te 3,000 nga kainoho o te motu. Te ahua, i kii nga kairangahau i te tokoiti me te iti o nga kainoho i te roanga o nga tau, tae noa ki te mutunga, ka heke te taupori ki te iti iho i te 100 i roto i etahi tekau tau. I tenei wa, e kiia ana ko te taupori o te moutere tata ki te 12,000 kei tona tihi.

He mahinga whakaranu miiharo

He rongonui te moutere Aranga puta noa i te ao, otira mo ona whakapakoko nunui penei i te tangata, te moai, he whakaaturanga mo nga tupuna o te iwi Rapanui. Hei taapiri atu ki nga whakapakoko, i hangaia e nga kainoho o Easter Island he tae karakara whero, i runga i te okana whero, i whakamahia ki nga peita ana, ki nga petroglyphs, moai… me nga horopaki tangihanga.

Ahakoa te mohio o te kairangahau ki te tae mai o tenei pigment, kaore i te maarama te putake me te mahinga whakaputa. I nga tau kua taha ake nei, kua keri nga kaimatai whaipara tangata i nga rangahau putaiao e wha i nga waahi poka, e kii ana he nui te whakatipu karakara i te moutere.

I haere tonu te Rapuui Society i muri i te ngaherehere o te moutere 3 o te Aranga
Whakaahua e whakaatu ana i tetahi waahanga e toru nga urupa, i kitea i Vaipú, kei roto koana. © Whakaahua A. Mieth

Ko nga kohao kei te Aranga kei te whai taonga tino pai o nga waikura rino, hematite me te maghemite, nga kohuke e kara ana i te kara whero whero. Ko nga rangahau Geochemical kua mahia i runga i nga microcarbons me nga phytoliths (toenga o te tipu tipu) e kii ana i wera nga kohuke, kia pai ake ai te tae o te tae. Ko etahi o nga poka i honoa, hei tohu ko enei e whakamahia ana hei hanga me te penapena i enei tae.

Ko nga phytoliths e kitea ana i nga rua o Easter Island no Panicoideae te nuinga, he tipu no te hapurutanga o te tarutaru. E whakapono ana nga Kairangahau i whakamahia enei phytoliths hei waahanga o te wahie e whakamahia ana hei whakawera i nga karakara.

I haere tonu te Rapuui Society i muri i te ngaherehere o te moutere 4 o te Aranga
He keri i keri e nga tohunga whaipara tangata i Poike. Kei roto he papa angiangi o te okana, a he papa pakiaka nikau i kitea i tona turanga. © Whakaahua: HR Bork
Taipitopito o te pakiaka nikau i roto i tetahi o nga rua keri. © Whakaahua: HR Bork
Taipitopito o te pakiaka nikau i roto i tetahi o nga rua keri. © Whakaahua: HR Bork

Ko nga urupa i tirotirohia i te moutere i waenga i te 1200 ki te 1650. I Vaipú Este, te waahi i kitea te nuinga o nga urupa, i kitea e nga kairangahau he maha o ratou i te waahi i kitea ai nga pakiaka nikau, me i Poike, i reira tetahi i kitea te urupa. Hei tohu tenei ko te mahi karakara i muri i te horoinga me te wera o nga otaota nikau tawhito.

E whakaatu ana tenei ahakoa kua ngaro nga otaota o te nikau, ko te taupori o mua o te moutere o Aranga kei te haere tonu ki te mahi karakara, me te rahinga nui. He rereke tenei me te whakapae o mua ko te maamaatanga o nga otaota ka pakaru te hapori. Na te kitenga i maarama ai nga whakaaro hou ki te ngawari o te tangata ki te aro ki nga ahuatanga o te taiao e rereke ana.

Opaniraa

I te mutunga, kei te mau tonu nga patai, na te aha te iwi Rapanui i ngaro mai ai i tera moutere? He aha i ngaro ohorere ai? Ano hoki, he maha nga paatai ​​mo te putake pono, kaore ano kia mohiotia i te moutere i ahu mai ratou. Ko te hapori me te ahurea mai i nga ahuatanga katoa, kua whakaatuhia e ratau te mohio me te angitu i roto i te hitori, engari ko to ratau ngaro ohorere kaore he tohu he mea ngaro tonu ki tenei ra. Inaianei, ka kite noa o tatou kanohi i etahi o nga tino whakairo me nga mahi toi i mahue mai e tenei hapori nui e miharo ana, e miharo ana tatou i enei ra.

Waiho i te Reply

Ka kore e whakaputaina tō wāhitau īmēra. Kua tohua ngā āpure e hiahiatia ana *

Tuhinga o mua
Al Naslaa Kohatu Whakangungu

He wehenga monolith nui 4,000-tau te pakeke me te rite ki te taiaho

Tuhinga Panuku
He tohunga ira a nga tangata kee a Homo sapiens 780,000 tau ki muri? 5

He tohunga ira a nga tangata kee a Homo sapiens 780,000 tau ki muri?