Aka ukwu: Nchọpụta dị egwu nke Ugwu Owen!

Ndị na-amụ banyere ihe ndị mgbe ochie achọpụtala mgbịrịgba nke dị afọ 3,300 ma bụrụ nke nnụnụ nke kpochapụrụ kemgbe afọ 800 gara aga.
Nnukwu nkịrịka nke ndị otu New Zealand Speleological Society chọtara na 1987.
Nnukwu nkịrịka nke ndị otu New Zealand Speleological Society chọtara na 1987. © Wikimedia Commons

Oge ochie nke New Zealand jupụtara na ihe omimi na aghụghọ. Àgwàetiti dịpụrụ adịpụ nke ndị Maori nwekwara ebe obibi ihe karịrị ụdị nnụnụ 170, nke ihe karịrị 80% n'ime ha na-ebi, pụtara na ha adịkwaghị ebe ọ bụla n'ụwa. Na ọtụtụ n'ime ụdị ndị a anwụọla. Ihe kpatara mbibi nke nnụnụ ndị ahụ bụ n'ụzọ ka ukwuu n'ihi nbibi nke mmadụ na n'ihi ọtụtụ ụdị ndị na-akpa ike so na ya bịa.

Archaeopteryx, dinosaur dị ka nnụnụ si n'oge ikpeazụ Jurassic ihe dị ka nde afọ 150 gara aga (nsụgharị 3d)
Archaeopteryx, dinosaur dị ka nnụnụ si n'oge ikpeazụ Jurassic ihe dị ka nde afọ 150 gara aga (nsụgharị 3d) © Shutterstock

Otú ọ dị, a ka nwere ihe fọdụrụ nke ihe ndị a pụrụ iche e kere eke site n'oge gara aga. Nchọpụta a e mere n’ihe dị ka puku afọ atọ na narị atọ na-enweghị atụ nke si New Zealand bụ ihe na-echetara anyị otú ndụ ndụ n’ụwa na-esi esighị ike.

Ihe karịrị afọ iri atọ gara aga na 1987, ndị otu New Zealand Speleological mere nchọpụta dị ịtụnanya ma dị egwu. Ha nọ na-agafe usoro ọgbara ọhụrụ nke Ugwu Owen dị na New Zealand mgbe ha chọtara ihe na-akpali akpali - mgbịrịgba nke yiri ka ọ bụ nke dinosaur. Ọ tụrụ ha n'anya nke ukwuu na ọ ka nwere uru ahụ na anụ ahụ́ ya.

Nnukwu nkịrịka nke ndị otu New Zealand Speleological Society chọtara na 1987.
Nnukwu nkịrịka nke ndị otu New Zealand Speleological Society chọpụtara na 1987. © Wikimedia Commons

Ka oge na-aga, ha chọpụtara na ụkwụ a dị omimi bụ nke ụdị nnụnụ na-adịghị efe efe a na-akpọ moa. Nwa amaala New Zealand, moas, ọ dị nwute, ekpochapụla ihe dịka 700 ruo 800 afọ gara aga.

Nkịta ahụ mechara bụrụ nke ụdị na-adịghị efe efe nke ekpochapụla ugbu a nke a na-akpọ moa.
Nkịta ahụ mechara bụrụ nke ụdị na-adịghị efe efe nke ekpochapụla ugbu a nke a na-akpọ moa. © Wikimedia Commons

Ya mere, ndị ọkà mmụta ihe ochie ekwupụtawokwa na mkịrịka moa ahụ mummified aghaghị ịbụ ihe karịrị afọ 3,300 mgbe a chọpụtara ya! A na-eme atụmatụ na nna nna Moas nwere ike ị nwetaghachi na nnukwu kọntinent ochie nke Gondwana ihe dị ka nde afọ 80 gara aga.

Aha "moa" sitere na okwu Polynesia nke pụtara anụ ụlọ, okwu ahụ na-ezo aka na otu nnụnụ nke gụnyere ezinụlọ atọ, mkpụrụ ndụ isii, na ụdị itoolu.

Ọnụ ọgụgụ nke ụdị ndị a dị ọtụtụ; ụfọdụ hà ka toki, ebe ndị ọzọ buru ibu karịa enyí nnụnụ. Abụọ kasị ukwuu n'ime ụdị iteghete ahụ guzoro gburugburu 12 ụkwụ (3.6 m) ogologo ma tụọ ihe dị ka 510 lb (230 n'arọ).

E kpughere akara ukwu ndị a nke Dinornis robustus n’August 1911 mgbe iju mmiri dị n’Osimiri Manawatū kpochapụrụ ụrọ na-acha anụnụ anụnụ nke kpuchiri ma chekwaa ya. Ha na-egosi na moa nwere mkpịsị ụkwụ atọ siri ike na-atụ aka n'ihu yana, n'adịghị ka ọtụtụ ratites ndị ọzọ, obere mkpịsị ụkwụ azụ.
E kpughere akara ukwu ndị a nke Dinornis robustus (Moa) n’August 1911 mgbe idei mmiri dị n’Osimiri Manawatū bupụrụ ụrọ na-acha anụnụ anụnụ nke kpuchiri ma chekwaa ya. Ha na-egosi na moa nwere mkpịsị ụkwụ atọ siri ike na-atụ aka n'ihu yana, n'adịghị ka ọtụtụ ratites ndị ọzọ, obere mkpịsị ụkwụ azụ. © Wikimedia Commons

Akụkọ ihe mere eme na-egosi na nnụnụ ndị ahụ kpochapụrụ bụ ahịhịa ahịhịa; Ihe oriri ha bụ isi bụ mkpụrụ osisi, ahịhịa, akwụkwọ, na mkpụrụ. Dị ka nyocha mkpụrụ ndụ ihe nketa si kwuo, South America tinamous (nnụnụ na-efe efe nke bụ otu ụmụnna nwanyị na-erute) bụ ndị ikwu ha kacha nso. Otú ọ dị, ụdị moa itoolu ahụ, n'adịghị ka ụdị ndị ọzọ niile, bụ nanị nnụnụ na-efe efe na-enweghị nku vestigial.

Moas bụbu anụ ọhịa kachasị ukwuu na ahịhịa ahịhịa na-achị ọhịa New Zealand. Ugo Haast bụ naanị anụ anụ ya tupu mmadụ abịarute.

Nsụgharị nke onye na-ese ihe nke ugo Haast na-awakpo moa
Nsụgharị nke onye na-ese ihe nke ugo Haast na-awakpo moa © Wikimedia Commons

Ka ọ dị ugbu a, ndị Maori na ndị Polynesia ndị ọzọ malitere ịbata na mpaghara ahụ na mmalite 1300s. N'ụzọ dị mwute, n'oge na-adịghị anya ka ụmụ mmadụ rutere n'àgwàetiti ahụ, ha lara n'iyi, a hụghịkwa ha ọzọ. Ugo Haast pụkwara n'iyi obere oge ka nke ahụ gasịrị.

Ịchụ nta Moa nnụnụ
Ịchụ nta Moa nnụnụ © Wikimedia Commons

Ọtụtụ ndị ọkà mmụta sayensị kwuputara na ịchụ nta na ibelata ebe obibi bụ isi ihe kpatara mbibi ha. Trevor Worthy, onye ọkà mmụta ihe omimi mara maka ọtụtụ nyocha ya gbasara moa, yiri ka ọ kwenyere n'echiche a.

"Nkwubi okwu a na-apụghị ịgbanahụ agbagha bụ na nnụnụ ndị a amụghị anya, ọ bụghị n'oge ochie nke usoro ọmụmụ ha ma na-achọ ịpụ n'ụwa. Kama ha siri ike, ndị nwere ahụike mgbe mmadụ zutere wee kwụsị ha. "

N'agbanyeghị ihe kpatara mkpochapụ nke ụdị ndị a, ka ha bụrụ ịdọ aka ná ntị nye anyị ka anyị chekwaa ụdị ndụ dị ndụ n'ihe ize ndụ.

Nkeji edemede
Achọpụtara nkume dị ijeri afọ 4 site na Ụwa n'ọnwa: Gịnị ndị ọkà mmụta sayensị na-ekwu? 1

Achọpụtara nkume dị ijeri afọ 4 site na Ụwa n'ọnwa: Gịnị ndị ọkà mmụta sayensị na-ekwu?

Next edemede
Gịnị mere ụgbọ mmiri Abu Bakr II? Achọpụtara America na mmalite narị afọ nke 14?

Njem njem omimi nke Eze Abu Bakr nke Abụọ: Achọpụtara America na mbido narị afọ nke 14?